ارزیابی لاین های خالص نوترکیب گندم نان از نظر برخی صفات زراعی و مورفولوژیکی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانش آموخته کارشناسی ارشد اصلاح نباتات گروه به‌نژادی و بیوتکنولوژی گیاهی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تبریز، تبریز

2 دانشیار گروه به‌نژادی و بیوتکنولوژی گیاهی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تبریز، تبریز

3 استاد گروه به‌نژادی و بیوتکنولوژی گیاهی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تبریز، تبریز

چکیده

به منظور شناسایی لاین‌های پرمحصول گندم با خصوصیات مطلوب زراعی، 40 لاین خالص نوترکیب (نسل شش) گندم نان حاصل از تلاقی ارقام ‘نوراستار’ (پاییزه) و ‘زاگرس’ (بهاره) در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار، در مزرعه تحقیقاتی دانشکده کشاورزی دانشگاه تبریز و در سال زراعی 1392 ارزیابی شدند. صفات مورد اندازه‌گیری شامل وزن پدانکل، وزن میانگره دوم، وزن سنبله، تعداد دانه در سنبله، تعداد سنبله در کرت، زیست توده کل، عملکرد دانه، وزن هزاردانه، ارتفاع بوته، طول پدانکل، طول میانگره دوم، طول سنبله، شاخص برداشت، سطح برگ پرچم و عملکرد کاه بودند. بین لاین‌های مورد مطالعه از نظر همه صفات به­جز وزن سنبله، سطح برگ پرچم و شاخص برداشت اختلاف معنی‌دار مشاهده شد. تعداد دانه در سنبله، تعداد سنبله در کرت، زیست توده و عملکرد کاه از صفات مهمی بودند که تنوع ژنتیکی بالایی نسبت به سایر صفات داشتند. صفات وزن پدانکل، وزن میانگره دوم، تعداد دانه در سنبله، تعداد سنبله در کرت و وزن هزاردانه از وراثت­پذیری بالایی برخوردار بودند. وزن پدانکل، وزن میانگره دوم و تعداد دانه در سنبله بیشترین درصد بازده ژنتیکی را داشتند. در مقایسه میانگین صفاتدر مقایسه میانگین صفات، لاین‌های 93، 28، 296 و 31 به عنوان برترین لاین‌ها شناسایی شدند.براساس تجزیه همبستگی ساده، رگرسیون گام به گام و تجزیه علیت، صفات تعداد دانه در سنبله، تعداد سنبله در کرت مهمترین اجزای مؤثر بر افزایش عملکرد دانه بودند. تجزیه خوشه‌ای از نظر کلیه صفات و براساس میانگین داده‌های استاندارد و روش Ward لاین‌های مورد مطالعه را بهچهار گروه تقسیم­بندی کرد. با انجام تجزیه به عامل‌ها، چهار عامل مهم، در حدود 82 درصد از کل تغییرات داده‌ها را توجیه کردند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Evaluation of wheat recombinant inbred lines based on morphological and agronomic traits

نویسندگان [English]

  • Mehdi Taghizadegan 1
  • Majid Norouzi 2
  • Saeid Aharizad 3
1 Former M.Sc. Student, Department of Plant Breeding and Biotechnology, Faculty of Agriculture, University of Tabriz, Tabriz
2 Associate Professor, Department of Plant Breeding and Biotechnology, Faculty of Agriculture, University of Tabriz, Tabriz
3 Professor, Department of Plant Breeding and Biotechnology, Faculty of Agriculture, University of Tabriz, Tabriz
چکیده [English]

To identify the high yielding lines with optimal characteristics, 40 recombinant inbred lines derived from a cross between ‘Norstar’ (winter wheat) and ‘Zagros’ (spring wheat) cultivars were examined using a randomized complete block design with three replications in 2014 at the Research Station of Faculty of Agriculture, University of Tabriz, Iran. The measured characters consisted of peduncle weight, penultimate weight, spike weight, kernels per spikes, biomass, grain yield, 1000 kernel weight, plant height, peduncle length, penultimate length, spike length, harvest index, flag leaf area and straw yield. Significant differences were observed among lines for all the studied traits, except spike weight, flag leaf area and straw yield. Higher genetic diversity was observed among inbred lines with respect to kernels per spike, number of spikes, biomass and straw yield. Peduncle weight, penultimate weight, kernels per spike, number of spikes and 1000 kernel weight had high heritability. The highest genetic gain was obtained for peduncle weight, penultimate weight and kernels per spike. Based on trait means, lines NO 93, 28, 296 and 31 were identified as superior genotypes. Correlation, stepwise regression and path analysis revealed that kernels per spike and number of spikes were more effective components on grain yield. The analyses were carried out using WARD algorithm and standardized data. Cluster analysis was performed based on all traits and lines were classified into four groups. In factor analysis, four first factors explained about 82 percent of total variations.

کلیدواژه‌ها [English]

  • genetic gain
  • Grain yield
  • heritability
  • Path analysis
1 . اوستان ش، جعفرزاده ع ا و نیشابوری م ر (1377) گزارش نهایی طرح تحقیقات مطالعات تفصیلی 26 هکتار از از اراضی و خاک‌های ایستگاه تحقیقاتی کرکج. دانشگاه تبریز. تبریز.

2 . حسین­پور ط، حسینی س م، میرگوهر م، روستایی م، نارکی ف ا، کلاته م و مختارپور ح و (1381) گندم زاگرس مناسب برای کاشت در شرایط دیم مناطق گرمسیر و نیمه گرمسیر. معاونت ترویج و نظام بهره­برداری، دفتر برنامه­ریزی رسانه­های ترویجی. وزارت جهاد کشاورزی.

3 . رشیدی و، مجیدی ا، محمدی س ا و مقدم م (1386) برآورد پتانسیل اصلاحی و وراثت‌پذیری عمومی صفات در ژنوتیپ‌های گندم دوروم. مجله علوم کشاورزی دانشگاه آزاد تبریز. 1: 55-73.

4 . عبدمیشانی س و شاه­نجات بوشهری ع (1377) اصلاح نباتات تکمیلی (جلد دوم). انتشارات دانشگاه تهران.

5 . مقدم م، محمدی س ا و آقایی سربرزه م (1388) آشنایی با روش‌های آماری چندمتغیره (ترجمه، ویراست سوم). انتشارات پریور.

6 . مومنی م و فعال قیومی ع (1391) تحلیل آماری با استفاده از SPSS. انتشارات گنج شایگان.

7 . نقوی م ر، قره­یاضی ب و حسینی سالکده ق (1386) نشانگرهای مولکولی (چاپ دوم)، انتشارات دانشگاه تهران.

8 . یزدی صمدی ب و عبدمیشانی س (1383) اصلاح نباتات زراعی. مرکز نشر دانشگاهی تهران.

 

9 . Ahmed Su, Zakir N and Mujahid MY (2009) Estimation of genetic parameters and character association in wheat. Journal of Agricultural and Biological Science. 1: 15-18.

10 . Aly RM and EL-Bana AYA (1994) Grain yield analysis for nine wheat cultivars grown in newly cultivated sandy soil under different N fertilization levels. Journal of Agricultural Research. 21: 67-77.

11 . Braun HJ, Ekiz H, Eser V, Keser M, Ketata H, Marcucci G, Morgounov AI and Zencirei N (1998) Breeding priorities of winter wheat programs. Propects for Global Improvement proc 5th Int. wheat conf. Ankara. Turkey. Academic publishers. 553-560.

12 . Carter A, Hansen J, Kohler T, Chen X and Zemetra R (2005) Development of a recombinant inbred line (RIL) population in soft whit winter what. Crop Science Annual Meeting. Nov., 7-10, Salt Lake City, UT, U.S.A. 213-221.

13 . Fowler DB, Limin AE and Ritchie JT (1999) Low-temperature tolerance in cereals. Model and genetic interpretation. Crop Science. 39: 626-633.

14 . Grant MN (1980) Registration of Norstar wheat. Crop Science. 20: 552.

15 . Kempthorne O (1973) An Introduction to Genetic Statistics. Iowa State University Press, Ames. Iowa, U.S.A.

16 . Kotal BD, Das A and Choudhury BK (2010) Genetic variability and association of characters in wheat (Triticum aestivum). Asian Journal of Crop Science. 2: 155-160.

17 . Limin AE and Fowler DB (1999) Cold-hardiness response of sequential winter wheat tissue segments to differing temperature regimes. Crop Science. 32: 838-843.

18 . Maniee M, Kahrizi D and Mohammadi R (2009) Genetic variability of some morpho- physiological in durum wheat (Triticum turgidumVar. Durum). Application Science. 9: 1383-1387.

19 . Mohsin T, Khan N and Nasir Naqvi F (2009) Heritability, phenotypic correlation and path coefficient studies for some agronomic characters in synthetic elite lines of wheat. Food, Agriculture and Environment. 7: 278-282.

20 . Muller J (1991) Determining leaf surface area by means of linear measurement in wheat and triticale (brief report). Archiv Fuchtungsforsch. 21: 121-123.

21 . Nevo E, Golenberg E and Beiles A (1982) Genetic diversity and environmental associations of wild wheat, in Israel. Theoretical and Applied Genetic. 62: 241-254.