به‌منظور شناسایی و انتخاب هیبرید‏های متحمل به شوری بر‌اساس شاخص‏های کمّی تحمل به تنش، 17 هیبرید تری‏وی‌کراس حاصل از تلاقی 17 گرده‏افشان دیپلوئید متحمل به شوری با سینگل‌کراس منو‏ژرم 7112 × 261 به همراه سه شاهد در دو آزمایش در ایستگاه تحقیقات شوری رودشت تحت تنش شوری (هدایت الکتریکی آب و خاک به‌ترتیب حدود 12 و 8 دسی‌زیمنس بر متر) و در شرایط عدم تنش در قالب طرح بلوک‏های کامل تصادفی با پنج تکرار ارزیابی شدند. بر مبنای عملکرد شکر سفید در شرایط تنش و عدم تنش، شاخص‏های کمّی تحمل به تنش محاسبه شدند. تحلیل همبستگی عملکرد شکر با شاخص‏های مذکور نشان داد که شاخص‏های تحمل (STI)، میانگین تولید (MP) و میانگین هندسی تولید ( GMP) به‌علت داشتن بیشترین ضریب همبستگی با عملکرد شکر سفید، مناسب‏ترین شاخص‏ها جهت شناسایی هیبرید‏های متحمل به شوری هستند. در‌مجموع، بر‌اساس نتایج به‌دست‌آمده از نمودار‏های بای‏پلات، پراکنش سه‌بعدی و تجزیة خوشه‏ای، هیبرید‏های شمارة 7233-29/8 * (7112*261)، 7233-29/19 * (7112*261)، 7233-29/35 * (7112*261)، 7233-29/34 * (7112*261)، 7233-29/28 * (7112*261) وهیبرید 7233-P.29 * MSC2 (شاهد متحمل) به‌منزلة هیبرید‏های متحمل برای محیط‏های دارای تنش شوری و هیبرید‏های 7233-29/1 * (7112*261)،  7233-29/5 * (7112*261)و هیبرید 436 (شاهد حساس) به‌منزلة هیبرید‏های حساس برای محیط‏های دارای تنش شوری معرفی شدند. در بین هیبرید‏های متحمل، هیبرید شمارة 7233-29/35 * (7112*261) با بیشترین میانگین عملکرد شکر در شرایط تنش شوری و نیز بالاترین مقادیر STI ,MP و GMPبه‌منزلة هیبرید برتر شناخته شد.

اسپرس زراعی از گیاهان علوفه‏ای و مرتعی سازگار به اقلیم‏های مختلف است و در ایران پراکنش زیادی دارد. یکی از مهم‌ترین بیماری‏های این گیاه در استان لرستان سفیدک سطحی است که به چین‌های دوم و سوم این گیاه آسیب می‌رساند. به‌منظور شناسایی جمعیت‌های متحمل به سفیدک سطحی و بررسی روابط بین شدت بیماری سفیدک سطحی و صفات کیفی علوفه، تعداد 34 جمعیت بومی اسپرس با شرایط خرم‏آباد در سال‏های 1388 تا 1390 با سه تکرار در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی کشت شدند. ارزیابی سفیدک سطحی در چهار چین و به‌مدت سه سال و ارزیابی صفات کیفی علوفه به‌مدت دو سال انجام شد. بین شدت بیماری با درصد پروتئین خام همبستگی مثبت و معنا‏داری وجود داشت (05/0>P). درصد پروتئین، درصد قابلیت هضم و خاکستر در چین اول از چین‏های دوم و سوم بیشتر بود. جعیت کرمانشاه از نظر عملکرد برتر از سایر جمعیت‏ها بود ولی به بیماری سفیدک نیمه‌حساس بود. دو جمعیت پلی‏کراس و اشنویه با شاخص شدت بیماری کم جزء جمعیت‌های متحمل بودند. این بیماری سبب کاهش عملکرد و کیفیت علوفه جمعیت‏های اسپرس شد.

به‏منظور مشخص‏کردن نحوة کنترل ژنتیکی و وراثت‏‏پذیری تعدادی از صفات مورفولوژیکی ریشة چغندرقند که می‏‏توانند برای افزایش عملکرد ریشه، عملکرد قند و عملکرد قند قابل استحصال در چغندرقند زمستانه مفید باشند، از تلاقی دای‏‏آلل و روش ‏بای‏پلات داده‏‏های دای‏‏آلل استفاده شد. بدین منظور، نه ژنوتیپ به نام‏‏های 7112-36، 7173، 474، 452، 261، 436-104، SB-FIROZ، RR607 و 436 به‏صورت دای‏‏آلل یک‏طرفه تلاقی داده شدند. والدین به همراه 36 هیبرید حاصل از آن‏‏ها در قالب یک طرح لاتیس سه‏‏گانه با 49 تیمار در سه تکرار در ایستگاه تحقیقاتی صفی‏‏آباد واقع در شهرستان دزفول در سال زراعی 1387‏ـ 1388 بررسی شدند. صفات بررسی‏شده شامل طول ریشه، قطر ریشه و ارتفاع طوقه بودند. نتایج حاصل از تجزیة واریانس نشان داد که بین تیمارها برای صفات طول ریشه و ارتفاع طوقه در سطح احتمال یک‏درصد و برای صفت قطر ریشه در سطح احتمال پنج‏درصد تفاوت معنا‏دار وجود دارد. بیشترین میزان وراثت‏‏پذیری عمومی برای صفات مطالعه‏شده مربوط به صفت طول ریشه بود. در کنترل صفت طول ریشه نقش اثرهای غیر‏افزایشی ژن‏‏ها بیشتر از اثرهای افزایشی بود. همچنین برای صفات قطر ریشه و ارتفاع طوقه اثرهای افزایشی ژن‏‏ها مهم‏تر از اثرهای غیرافزایشی بود. ترکیب‏‏پذیری عمومی ژنوتیپ‏‏ها برای هر سه صفت مورفولوژیک در سطح احتمال پنج‏درصد معنا‏دار بود. جهت ارزیابی پتانسیل ژنوتیپ‏‏های والدینی از روش گرافیکی GGE biplot استفاده شد. ژنوتیپ ‏ 7173 ترکیب‏‏پذیری عمومی مثبت و معنا‏دار برای قطر ریشه داشت. همچنین بهترین هیبریدها برای صفات طول ریشة کوتاه‏‏تر، قطر ریشة بیشتر و ارتفاع طوقة کمتر به‏ترتیب هیبریدهای 7173 × 436،  436-104 × 436و 436 × 261 بودند.

ارزش نانوایی در گندم‏های هگزاپلوئید، صفت بسیار پیچیده‏ای در برنامة اصلاحی گندم است. زیرواحدهای گلوتنین با وزن مولکولی بالا نقش مؤثری در استحکام گلوتن و کشش‏پذیری خمیر دارند. مکان ژنی Glu-1 رمزکنندة این زیرواحدهاست که بر روی بازوی بلند کروموزوم‏های گروه یک قرار دارد. در این پژوهش از نشانگرهای DNA مبتنی بر PCR در به‏گزینی کیفی ارقام گندم استفاده شد. دو زوج آلل Glu-D1یعنی 1Dx5-1Dy10 و 1Dx2-1Dy12 به‌ترتیب همبستگی شدیدی با قوت و ضعف ارزش نانوایی دارند و زیرواحد 1Bx7 در مکان ژنی Glu-B1 که معمولاً با یکی از آلل‏های 1By8 یا 1By9 پیوسته است با افزایش الاستیسیتة خمیر، ارزش نانوایی متوسط تا خوب دارد. نشانگرهای اختصاصی DNA به طول 450، 576، 612، 2373، 527، 669 جفت‌بازی به‌ترتیب برای آلل‏های پروتئینی 1Dx5، 1Dy10، 1Dy12، 1By8،1Bx7 و 1Dy9 تأیید شدند. در این پژوهش پتانسیل استفاده از نشانگرهای DNA جهت غربال ژنوتیپ‏های گندم از نظر ارزش نانوایی در مرحلة گیاهچه‏ای معرفی شد.

خودناسازگاری در بادام و گونه‏‏های جنس آلوسانان یک مکانیسم مهم ژنتیکی است که به این گیاهان اجازه می‏‏دهد گردة خودی یا گرده‏‏‏‏های مشابه را تشخیص دهند و سبب جلوگیری از خودباروری می‌شود. خودناسازگاری در بادام از نوع گامتوفیتیک است و توسط یک مکان ژنی چند‏آللی کنترل می‏‏‏شود. مطالعة حاضر به‏منظور شناسایی و انتخاب اولیة نتاج خودسازگار در تلاقی‏های کنترل‏شدة بادام با استفاده از آغازگر اختصاصی SFF-SFR انجام شد. برخی صفات مهم مورفولوژیکی والدین تلاقی‌ها با استفاده از توصیفگر UPOV و IBPGR بادام ارزیابی شدند. همچنین نتاج F1حاصل از پنج ترکیب تلاقی شامل تلاقی‌های A (تونو‏× ژنوتیپ 101)،B (سوپرنووآ‏× ژنوتیپ 101)، C (ژینکو‏× شاهرود 21)،D (تونو‏× ژنوتیپ 12) و E (تونو‏× شاهرود 17) با استفاده از روش PCR جهت تکثیر DNA و بررسی خودسازگاری، آزمایش شدند. نتایج حاصل از روش PCR با استفاده از آغازگر SFF-SFR نشان داد که نتاج خودسازگار نواری به اندازة 449 جفت باز نشان دادند که نتاج خودناسازگار فاقد این نوار بودند. علاوه بر این، تمامی ارقام خودناسازگار داخلی فاقد آلل S1 بود‏ و این آلل تحت هیچ شرایطی در والدین مادری (ارقام خودناسازگار داخلی) وجود نداشت.‏

در این پژوهش 11 تودة شنبلیلة بومی ایران ارزیابی کاریوتیپی شده است. تجزیة ژنوم گونه‏ها شامل اندازه‏گیری طول کل کروموزوم‏ها، طول بازوی بلند، طول بازوی کوتاه، نسبت طول بازوی بلند به کوتاه، شاخص سانترومتری، شاخص تقارن، شاخص پراکندگی و ضریب تغییرات و طول نسبی انجام شد. گونه‏ها دیپلوئید و با عدد کروموزومی 2n=16 بودند. تقارن کاریوتیپ‏ها بر‏اساس خصوصیات مورفولوژیک توده‏ها است. براساس روش استیبنز ژنوتیپ‏های کردستان، اردستان و زنجان در گروه A2 و سایر ژنوتیپ‏ها در گروهA 1 قرار گرفتند. در بخش مطالعات مورفولوژیک تجزیة خوشه‏ای بر روی توده‏ها براساس میانگین نه صفت استاندارد‏شده شامل (تعداد برگ، تعداد روز تا گلدهی، وزن خشک، طول ساقه، وزن هزاردانه، تعداد روز تا جوانه‏زنی، طول برگ، قطر برگ و طول دمبرگ) انجام گرفت. برای تعیین فاصلة بین توده‏ها از روش Dist و روش ادغام کلاسترها استفاده شد. داده‏های مورفولوژیک با استفاده از نرم‏افزار MSTATC و SPSS نرمال شدند. تجزیة واریانس داده‏ها با استفاده از نرم‏افزار MSTATC انجام گرفت.‏

بررسی ترکیب‏پذیری عمومی و خصوصی لاین‏ها به‌منظور استفاده از آن‏ها به‌منزلة والدین در ایجاد واریته‏های هیبرید جدید ضروری است. افزون بر این، نوع وراثت صفات می‏تواند در تصمیم‌گیری برای تعیین روش‏های اصلاحی مناسب و پیش‏بینی میزان پیشبرد ژنتیکی ناشی از گزینش کمک کند. در این پژوهش، به‌منظور بررسی ترکیب‏پذیری عمومی و خصوصی در آفتابگردان، پنج لاین نر عقیم و چهار تستر بازگردانندۀ باروری به‌صورت لاین × تستر تلاقی داده شدند. هیبریدهای حاصل در قالب طرح بلوک‏های کامل تصادفی با سه تکرار بررسی شدند. براساس نتایج حاصل، از نظر عملکرد دانه و روغن، لاین‏های نر عقیم 52، 330 و 344 و تسترهای R25و R50از ترکیب‏پذیری عمومی بهتری برخوردار بودند. ترکیبات R25× 222 و R23× 52 به‌ترتیب از نظر عملکرد دانه و روغن بالاترین ترکیب‏پذیری خصوصی را داشتند. در تبیین صفات وزن خشک طبق، وزن دانه‏های هر طبق، عملکرد دانه با پوسته، عملکرد دانه، درصد روغن و عملکرد روغن اثر غالبیت نقش بیشتری ایفا کرد. ارتفاع بوته و تعداد دانه‏های هر طبق توسط هر دو نوع اثر افزایشی و غالبیت کنترل شدند.

آویشن کرمانی (Thymus caramanicus Jalas) متعلق به خانوادة نعناعیان (Lamiaceae) است و یکی از چهار گونة بومی در ایران است که در قسمت‏های مرکزی کشور پراکنش دارد. برای ارزیابی تنوع صفات ریخت‏شناختی برخی از جمعیت‏های این گونه، در آزمایشی 70 ژنوتیپ مربوط به هفت جمعیت، با هدف استفاده در برنامه‏های به‌نژادی آتی و مصارف دارویی برای 30 صفت کمّی و کیفی ارزیابی شد. نتایج نشان داد که تنوع درخور توجهی از نظر صفات مهم اصلاحی گیاهان دارویی بین جمعیت‏ها وجود دارد. آنالیز همبستگی، وجود همبستگی‏های مثبت و منفی معنا‏داری بین برخی صفات مهم را نشان داد. تجزیه به عامل‏ها نشان داد که صفاتی همچون طول ساقة گلدار، طول دومین میان‌گره، طول و عرض برگ، تعداد گل در گل‏آذین، طول گل‏آذین، طول و عرض برگه و طول جام و کاسة گل از اجزای تشکیل‏دهندة عوامل هستند. تجزیه به عامل‏ها همچنین در‌مجموع بیش از 84‌درصد از تغییرات مربوط به صفات اصلی تأثیرگذار را تبیین کرد. تجزیة خوشه‏ای، هفت جمعیت آویشن کرمانی را در دو گروه مستقل تقسیم‏بندی کرد. جمعیت‏های جمع‏آوری‌شده از استان‌های کرمان و اصفهان در یک گروه و جمعیت‏های جمع‏آوری‌شده از استان سمنان در گروهی دیگر قرار گرفتند. دو جمعیت رابر و کاشان بیشترین تشابه را داشتند. جمعیت‏های موجود در رویشگاه رابر طویل‏ترین ساقة گلدار و بزرگ‌ترین ابعاد برگ، را داشته‌اند که از نظر به‌نژادی این گیاه صفات مطلوبی به‌شمار می‏روند.‌

گندم (Triticum aestivum L.) محصول غذایی اصلی بیش از یک‌سوم جمعیت دنیا و نیز غذای عمدة مردم آسیا به‌شمار می‏رود. بیش از 800 میلیون هکتار از کل خشکی‌های دنیا تحت‌تأثیر تنش شوری قرار دارند. شوری به‌علت کاهش درخور توجه میانگین عملکرد محصولات مهم زراعی، مشکل اصلی تولید غذا محسوب می‌شود. این مطالعه به‌منظور ارزیابی واکنش 24 رقم و ژنوتیپ گندم به تنش شوری با NaCl در مراحل اولیة رشد و همچنین بررسی ارتباط بین صفات مورفوفیزیولوژیک اندازه‏گیری‌شده و نشانگرهای مولکولی انجام گرفت. ژنوتیپ‏ها در محلول غذایی هیدروپونیک و تحت شرایط شاهد و تنش شوری (45 و 90 میلی‏مولار کلرید‌سدیم) کشت شدند. نتایج تجزیة واریانس نشان داد بین ژنوتیپ‏ها (در سطح احتمال یک‌درصد) و همچنین همة صفات اندازه‏گیری‌شده در سطوح مختلف تنش شوری اختلاف معنا‏دار وجود دارد. در این پژوهش از بین 20 پرایمر RAPD و 34 پرایمر ISSR، درنهایت 15 پرایمر ISSR و شش پرایمر RAPD به‌علت تولید نوارهای چندشکل برای بررسی تنوع ژنتیکی و تجزیة رگرسیون استفاده شدند. تجزیة کلاستر براساس ضریب شباهت جاکارد انجام و براساس نمودار حاصل از آن، ژنوتیپ‏های استفاده‌شده در چهار گروه قرار گرفتند. میانگین فاصلة ژنتیکی بین ژنوتیپ‏ها 486/0 بود که نشان‏دهندة تنوع ژنتیکی قابل ملاحظه بین ژنوتیپ‏های استفاده‌شده بود. به‌منظور ارزیابی ارتباط بین صفات اندازه‏گیری‌شده و نشانگرهای مولکولی، تجزیة رگرسیون انجام و روابط معنا‌داری ملاحظه شد.

گاهی هنگام دورگ‎گیری در صفات کمّی به‌دلیل وقوع پدیدة تفکیک متجاوز در نسل 2F و دیگر نسل‎های در حال تفرق، فنوتیپ‎هایی مشاهده می‎شوند که خارج از محدودة والدین خود قرار دارند. تفکیک ‌یافته‎های متجاوز را می‎توان از طریق خودگشنی و گزینش تثبیت کرد. مطالعات ژنتیک کلاسیک و کیو‌تی‌ال، عمل مکمل ژن‎ها را مهم‌ترین دلیل وقوع پدیدة مذکور می‏دانند. وقوع پدیدة تفکیک متجاوز از طریق تلاقی بین والدینی که قابلیت ترکیب‏پذیری عمومی مثبت و معنا‎دار برای صفات مطالعه‌شده داشته باشند، تا حدودی قابل پیش‌بینی است. برای افزایش احتمال وقوع این پدیده به‌نظر می‎رسد که در میان روش‎های اصلاحی مؤثرترین روش، بالک تک‌بذر و گزینش دوره‏ای باشد. از پدیدة تفکیک متجاوز در اصلاح صفات مختلف کمّی همچون مقاومت به تنش‎های سرما، گرما، خشکی و شوری به‌طور گسترده‎ای استفاده شده است.

unavailable